Art. 45 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim liczy jedno zdanie:

„Uprawnienie, o którym mowa w ust. 1, wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy”.

Art. 45 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim

Od tego zdania może zależeć prawo konsumenta do odzyskania kilkunastu albo kilkudziesięciu tysięcy złotych zapłaconych bankowi w postaci odsetek, prowizji i innych kosztów kredytu.

Przepis nie wyjaśnia jednak, co ustawodawca rozumie przez „wykonanie umowy”.

W praktyce spór sprowadza się do konkretnego pytania. Konsument spłacił kredyt 10 stycznia 2026 r. Czy może złożyć oświadczenie o sankcji kredytu darmowego w styczniu 2027 r.? Odpowiedź powinna wynikać z ustawy i kalendarza.

Od lat wymaga jednak znajomości orzecznictwa.

Co oznacza „wykonanie umowy” z art. 45 ust. 5 u.k.k.?

W orzecznictwie pojawiły się różne sposoby rozumienia tego pojęcia.

Najistotniejszy spór dotyczy tego, czy roczny termin należy liczyć od wykonania umowy przez kredytodawcę, a więc w praktyce często od uruchomienia kredytu, czy od wykonania zobowiązań wynikających z umowy przez obie strony.

Różnica bywa ogromna.

Załóżmy, że bank wypłacił kredyt 10 stycznia 2019 r. Umowa została zawarta na siedem lat, a konsument spłacił ostatnią ratę 10 stycznia 2026 r.

Przy pierwszej wykładni roczny termin skończył się już w 2020 r.

Przy drugiej konsument ma czas do stycznia 2027 r.

To siedem lat różnicy wynikającej z interpretacji jednego zwrotu.

Hipotetyczny przykład — dwie wykładnie terminu

Termin liczony od wypłaty

10.01.2019 — wypłata kredytu

2020Koniec rocznego terminu

Termin liczony od wykonania zobowiązań stron

10.01.2026 — całkowita spłata

2027Koniec rocznego terminu

Rzecznik Finansowy przedstawiał orzecznictwo, które przez „wykonanie umowy” rozumie stan, w którym zobowiązania obu stron zostały wykonane. W takim ujęciu termin nie biegnie wyłącznie od chwili, w której kredytodawca wypłacił pieniądze..

Spłata w egzekucji również może oznaczać wykonanie zobowiązania

Problem robi się jeszcze bardziej widoczny przy kredytach wypowiedzianych.

Konsument przestaje spłacać kredyt. Bank wypowiada umowę, pozywa go, uzyskuje tytuł wykonawczy. Później komornik przez kilka lat prowadzi egzekucję i ostatecznie odzyskuje całą należność.

Czy konsument może skorzystać z sankcji kredytu darmowego jeszcze przez rok od chwili zakończenia wykonania zobowiązań?

W materiałach Rzecznika Finansowego przywołano orzecznictwo, zgodnie z którym nie ma znaczenia, czy zobowiązanie zostało wykonane terminowo i dobrowolnie, czy przymusowo, w tym w drodze egzekucji komorniczej. Przy takim rozumieniu art. 45 ust. 5 roczny termin zaczyna biec po wykonaniu zobowiązań, również wtedy, gdy do spłaty doprowadził komornik..

To ma znaczenie praktyczne. Konsument może przez kilka lat pozostawać dłużnikiem, a kredytodawca może przez kilka lat prowadzić egzekucję. Uznanie dnia wypłaty kredytu za początek terminu powodowałoby, że uprawnienie z art. 45 wygasłoby wiele lat przed zakończeniem stosunku prawnego.

Sąd Najwyższy dostał pytanie, od kiedy liczyć ten rok

Rozbieżności stały się na tyle poważne, że sprawa trafiła do Sądu Najwyższego.

W sprawie III CZP 15/25 Sąd Okręgowy w Poznaniu przedstawił zagadnienie dotyczące tego, czy uprawnienie do złożenia oświadczenia o sankcji kredytu darmowego wygasa po roku od wykonania umowy przez kredytodawcę, czy dopiero od wykonania jej przez obie strony, czyli kredytodawcę i kredytobiorcę..

Sąd Najwyższy dostał więc pytanie, od którego dnia należy liczyć jeden rok. Postanowieniem z 30 lipca 2025 r. zawiesił postępowanie w oczekiwaniu na rozstrzygnięcia TSUE w sprawach C-566/24, C-744/24 i C-831/24.

TSUE też miał odpowiedzieć. Nie odpowiedział

Podobny problem trafił do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-566/24.

Szóste pytanie prejudycjalne dotyczyło zgodności z prawem Unii wykładni, zgodnie z którą roczny termin biegnie od wypłaty całej kwoty kredytu..

5 marca 2026 r. TSUE umorzył postępowanie, ponieważ sprawa główna stała się bezprzedmiotowa po uznaniu powództwa przez bank..

W postanowieniu TSUE znalazł się ciekawy szczegół. Polski sąd, który skierował pytania prejudycjalne, poinformował Trybunał, że podejrzewał, iż uznanie powództwa przez bank mogło wynikać z chęci uniknięcia odpowiedzi TSUE na przedstawione pytania. Postanowienie przytacza w tym miejscu stanowisko sądu odsyłającego (pkt 18).

Spór pozostał.

Ile kosztuje jedna sprawa o 40 000 zł?

Nie ma publicznej statystyki pozwalającej policzyć, ile państwo wydało już na rozpoznawanie sporów dotyczących samego art. 45 ust. 5. Można natomiast policzyć koszty pojedynczego procesu.

Przyjmijmy roszczenie konsumenta przeciwko bankowi na 40 000 zł.

Jeżeli roszczenie wynika z czynności bankowej, konsument przy wartości przedmiotu sporu przekraczającej 20 000 zł płaci obecnie 1 000 zł opłaty od pozwu. W innych sprawach majątkowych powyżej 20 000 zł zasadą jest opłata wynosząca 5 proc. wartości przedmiotu sporu. Przy 40 000 zł byłoby to 2 000 zł..

Stawka minimalna kosztów zastępstwa procesowego przy wartości sprawy powyżej 10 000 zł do 50 000 zł wynosi 3 600 zł. Wynika to z § 2 pkt 5 rozporządzeń o opłatach za czynności adwokackie i radców prawnych.

Konsument, który przegra sprawę bankową o 40 000 zł w pierwszej instancji, może więc mieć do rozliczenia 1 000 zł opłaty od pozwu i 3 600 zł kosztów zastępstwa procesowego banku. Do tego dochodzi wynagrodzenie własnego pełnomocnika, którego wysokość zależy od umowy.

Już dwie pierwsze pozycje dają 4 600 zł.

A przecież spór może dotyczyć sytuacji, w której sąd nie dochodzi nawet do oceny naruszeń umowy. Powództwo może upaść dlatego, że sędzia przyjmie określoną wykładnię zwrotu „od dnia wykonania umowy”.

Dochodzi apelacja

Jeżeli konsument zaskarży taki wyrok w całości, przy wartości przedmiotu zaskarżenia 40 000 zł poniesie co do zasady kolejną opłatę w wysokości 1 000 zł.

W modelu apelację od wyroku sądu rejonowego rozpoznaje sąd okręgowy, a bank reprezentuje ten sam pełnomocnik co w pierwszej instancji. Stawka minimalna wynosi wtedy 50 proc. stawki podstawowej, czyli 1 800 zł. Podstawą jest § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzeń dotyczących adwokatów i radców prawnych.

Przy przegranej w dwóch instancjach sam rachunek obejmujący opłaty sądowe oraz minimalne koszty zastępstwa przeciwnika może więc wyglądać następująco:

Model kosztów sprawy o 40 000 zł
Pozycja Kwota
Opłata od pozwu 1 000 zł
Koszty zastępstwa banku w I instancji 3 600 zł
Opłata od apelacji 1 000 zł
Koszty zastępstwa banku w II instancji 1 800 zł
Razem 7 400 zł

7 400 zł

1 000 zł + 3 600 zł + 1 000 zł + 1 800 zł

Opłaty sądowe i minimalne koszty zastępstwa banku w dwóch instancjach — w opisanym modelu sprawy o 40 000 zł.

Do tego dochodzi wynagrodzenie własnego prawnika.

Kwota 7 400 zł obejmuje ustawowe opłaty i minimalne stawki zastępstwa w opisanym scenariuszu. Własny czas konsumenta, wydatki na jego pełnomocnika i koszty funkcjonowania sądów pozostają poza kalkulacją.

A gdy takich spraw jest tysiąc?

Można zrobić prosty model. Nie jest to statystyka rzeczywistych postępowań SKD. Chodzi o pokazanie skali.

Załóżmy 1 000 spraw o wartości 40 000 zł, w których konsumenci przechodzą dwie instancje i ponoszą opisane wyżej koszty.

7,4 mln zł

1 000 hipotetycznych spraw × 7 400 zł

Model sumy obciążeń konsumentów przy opisanych założeniach.

Ponad siedem milionów złotych opłat sądowych i potencjalnych kosztów zastępstwa przeciwnika liczonych według stawek minimalnych. Bez kosztów własnych pełnomocników i pracy aparatu sądowego. Opłaty są wpływami budżetowymi, a zasądzone koszty zastępstwa stanowią rozliczenie między stronami. Model pokazuje sumę obciążeń konsumentów przy tych założeniach. Wydatki państwa i rzeczywista strata gospodarcza pozostają poza kalkulacją.

Nie znam wiarygodnych danych pozwalających policzyć koszt godziny pracy całego aparatu sądowego przypadający na jedną sprawę SKD. Dopisywanie kolejnej kwoty dawałoby liczbę bez podstaw.

Wiadomo natomiast, że każda taka sprawa zajmuje miejsce w referacie sędziego, a każda apelacja angażuje kolejny skład sądu.

Jeden przepis generuje te same pisma w setkach akt

W sprawach dotyczących sankcji kredytu darmowego bank podnosi zarzut wygaśnięcia uprawnienia. Pełnomocnik konsumenta odpowiada, przedstawiając wykładnię art. 45 ust. 5 oraz orzeczenia sądów, które wiążą wykonanie umowy z zakończeniem wykonywania zobowiązań.

Bank przedstawia własne orzecznictwo. Sąd analizuje oba stanowiska i wydaje wyrok. Przegrywająca strona składa apelację, więc następny sąd wykonuje sporą część tej pracy ponownie.

W innej sprawie, dotyczącej podobnej umowy, proces zaczyna się od początku.

Jedno zdanie ustawy trafia więc do kolejnych pozwów, odpowiedzi na pozew, replik, apelacji i uzasadnień wyroków. Prawnicy poświęcają znaczną część pracy ustaleniu, co ustawodawca miał na myśli, gdy określił początek rocznego terminu.

Ten sam kredyt może skończyć się zupełnie inaczej

Załóżmy dwóch konsumentów.

Obaj zaciągnęli kredyty według tego samego wzorca umowy kredytowej. Bank zastosował w obu umowach te same postanowienia. Obaj spłacili zobowiązanie w styczniu 2026 r. i kilka miesięcy później złożyli oświadczenia o sankcji kredytu darmowego.

Pierwsza sprawa trafia do sądu, który przyjmuje, że wykonanie umowy nastąpiło po wykonaniu zobowiązań stron. Sąd bada więc merytorycznie wskazane naruszenia ustawy.

Druga sprawa trafia do sądu, który uznaje, że roczny termin należy liczyć od wcześniejszego zdarzenia. Konsument przegrywa z powodu upływu terminu.

Przy identycznym wzorcu umowy rezultat może zależeć od przyjętej przez konkretny skład wykładni art. 45 ust. 5.

Jeżeli koszt kredytu wyniósł 30 000 zł, spór o początek rocznego terminu może decydować o dochodzeniu tej kwoty.

Ustawodawca mógł wskazać konkretną datę

Treść art. 45 ust. 5 nie wymaga rozbudowanej reformy.

Jeżeli ustawodawca uznaje, że termin powinien rozpocząć się po wykonaniu wszystkich zobowiązań wynikających z umowy, może to napisać. Przepis mógłby przykładowo brzmieć:

„Uprawnienie, o którym mowa w ust. 1, wygasa po upływie roku od dnia wykonania wszystkich zobowiązań stron wynikających z umowy kredytu konsumenckiego. Sposób wykonania zobowiązania, w tym jego przymusowe wykonanie, nie ma wpływu na rozpoczęcie biegu tego terminu”.

Jeżeli ustawodawca chce przyjąć jako punkt odniesienia całkowitą spłatę przez konsumenta, można napisać:

„Uprawnienie, o którym mowa w ust. 1, wygasa po upływie roku od dnia całkowitej spłaty zobowiązań konsumenta wynikających z umowy, w tym spłaty dokonanej w toku postępowania egzekucyjnego”.

Ostateczne brzmienie wymagałoby uwzględnienia przypadków, w których po spłacie konsumenta kredytodawca ma jeszcze obowiązek dokonania rozliczenia, np. po wcześniejszej spłacie. Chodzi o wskazanie zdarzenia, które można ustalić na podstawie dokumentu i daty.

Roczny termin powinno dać się policzyć bez wyroku

Termin ustawowy ma praktyczny sens tylko wtedy, gdy jego adresat może ustalić jego początek.

Konsument nie powinien potrzebować kilkudziesięciu orzeczeń, stanowiska Rzecznika Finansowego, zagadnienia prawnego w Sądzie Najwyższym i odesłania prejudycjalnego do TSUE, żeby dowiedzieć się, czy roczny termin jeszcze biegnie.

Art. 45 ust. 5 obowiązuje od wejścia w życie ustawy o kredycie konsumenckim. Po kilkunastu latach jego znaczenie nadal wywołuje spory sądowe. Sąd Najwyższy dostał formalne pytanie o początek terminu, a postępowanie przed TSUE w sprawie C-566/24 zakończyło się bez odpowiedzi.

W tym czasie koszty ponoszą konkretni konsumenci. Banki również finansują obsługę kolejnych procesów. Sądy po raz kolejny czytają argumenty dotyczące tego samego zwrotu.

Zmiana kilku słów w ustawie nie usunie sporów dotyczących sankcji kredytu darmowego. Usunęłaby jednak jeden z nich.

Akurat ten, którego nigdy nie trzeba było tworzyć.

Masz spłacony kredyt? Sprawdź, czy możesz skorzystać z sankcji kredytu darmowego

Jeżeli spłaciłeś kredyt, refinansowałeś go albo wierzyciel odzyskał należność w egzekucji, warto sprawdzić, od kiedy należy liczyć termin na złożenie oświadczenia o sankcji kredytu darmowego. Prześlij umowę i informacje o spłacie. Zweryfikujemy dokumenty oraz możliwe podstawy dalszego działania.

PRZEŚLIJ UMOWĘ DO WERYFIKACJI

FAQ

Co do zasady możliwość skorzystania z sankcji po spłacie zależy od spełnienia przesłanek ustawowych oraz zachowania terminu z art. 45 ust. 5 u.k.k. Sporny jest sposób wyznaczenia dnia wykonania umowy.

W orzecznictwie przywoływanym przez Rzecznika Finansowego uwzględnia się wykonanie zobowiązania również przez przymusową egzekucję. Konkretny termin i skutki wcześniejszego procesu trzeba jednak ustalić na podstawie akt.

Nie. Ustawa używa pojęcia roku, a sposób obliczenia terminu wynika z odpowiednich reguł prawa cywilnego. Nie należy bezrefleksyjnie zastępować „roku” określeniem „365 dni”, szczególnie w roku przestępnym..

To jeden z punktów spornych w wykładni art. 45 ust. 5. Trzeba sprawdzić aktualny stan orzecznictwa i szczegóły umowy.

Bezpłatna instrukcja

Komornik wszedł na konto? Sprawdź, jak legalnie go zablokować!

Firmy windykacyjne liczą na Twoją niewiedzę i strach. Pobierz darmową instrukcję i sprawdź, kiedy możesz legalnie zakwestionować albo zatrzymać działania komornika. Oprócz PDF-a wyślę Ci na e-mail 5 konkretnych porad, które pomogą uniknąć błędów, oszustów i nieskutecznych działań w sądzie.

Kontakt

Możesz zacząć od krótkiej wiadomości.

Napisz, czego dotyczy sprawa i jakie dokumenty już masz. Nie musisz samodzielnie nazywać problemu językiem prawnym.

Przejdź do kontaktu
0 0 głosy
Article Rating
Subskrybuj
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Najnowsze
Najstarsze Najwięcej głosów

Spis treści